Bønder diskuterte klima

Kan bøndene sjølv redusere klimautsleppa i landbruket? Det var det store spørsmålet då framsynte bønder i Jølster bonde- og småbrukarlag, Yre Jølster Bondelag og Tine inviterte til klimadebatt på Vassenden. Innleiar var miljøkjemparen Erik Solheim.

Trur du bøndene tok sjølvkritikk?

Solheim synte forsamlinga på 23, flest bønder, at hovudutsleppa frå landbruk er dei potente klimagassane lystgass og metan.  CO2 er den tredje største faktoren. Lystgass har samanheng med kunstgjødsel produksjon og bruk (nitrogen), metan med drøvtyggarar og gjødsellagring. CO2 er mest relatert til maskinbruk og transport.

Han viste også samanhengen mellom produksjon av mat og avhengigheita av ikkje fornybare ressursar som olje. Innan ein generasjon vil vi sjå ei halvering av oljeproduksjonen. Poenget med å dra inn ressursspørsmålet, var vel å syne at ikkje berre vert det irreversibelt heitt, men når det skjer, har vi brukt opp det vi brukar til å hjelpe oss med.

Det er lett å vere PC-klok etter møtet, så difor skal eg vere det no. Det er mogeleg å redusere lystgassutslepp. På garden kjem dette utsleppet når det ligg att gjødsel(nitrogen)restar i jorda, og den er hardpakka. Dette kan reduserast ved å syte for mindre gjødselrestar, mindre traktorar og maskiner, betre drenering, og droppe køyring på blaut mark. Det gode med dette, er at tiltaka løner seg for bøndene, fordi vi sparer gjødsel og får ei meir vekstvillig jord.

Ein eksisterande og effektiv måte å redusere gjødseltilførsla på, er å drive økologisk. Økobøndene smittar kløveren i enga med bakteriar som fikserer nitrogen i jorda, i staden for å kjøpe kunstgjødsel. Då sparer ein i tillegg miljøet for lystgassutslepp i samband med kunstgjødselproduksjon, pluss CO2-utsleppa ein får når ein brukar naturgass i produksjonen, og diesel for å frakte det land og strand rundt. I tillegg må det nemnast at husdyrgjødsla er ei sentral nitrogenkjelde som er underutnytta i konvensjonelt landbruk.

 

Det er sant at vestlandsbønder sprøytar lite. Ikkje fordi dei er "flinkare" enn andre, men fordi gras er den jordbruksveksten som treng minst sprøyting - gjennomsnittleg ein gong per år. Sprøytinga ligg andre stader. Nesten halvparten av fôret til drøvtyggarane i Sogn og Fjordane er korn. 30 prosent er importert frå Brasil, Argentina, USA eller Canada. Resten kjem frå Austlandet eller Trøndelag. Det betyr at vestlandsbøndene indirekte styrer like mykje jord utanfor garden, som på. Vi veit at einsidig korndyrking er det som i størst grad utarmar jorda, fører til sprøytemiddelrestar i grunnvatnet, fører til erosjon og gjev utslepp ved frakt.

Dette er politikk, fordi kraftfôret er kraftig subsidiert. I klimasamanheng ville det ha ei neffekt om ein vrir subsidiane over på utmarksbeite, slik at det vert meir lønsamt å bruke det som næringskjelde til drøvtyggarar. Utmarka har aldri vore brukt så lite som i dag, og aldri bruken av langtransportert kraftfôr vore større. Ein tilleggeffekt er at kraftfôrnivået gjev gardsbruka for mykje gjødsel(nitrogen) i forhold til arealet, og ekstra mykje avrenning og utslepp av lystgass. Faktisk burde regelverket med spreieareal vore revidert.

Den aukande bruken av kraftfôr har sjølvsagt kome fordi bøndene treng å vekse for å ha ei tilfredsstillande inntekt. Politikarane må gjere det slik at det vert meir lønsamt for bøndene dess meir klima-, ressurs- og miljøvenleg dei driv.

Av Henning A. Hellebust

Comments

[Jostein Kvåle]

Korleis vart så denne bodskapen motteken?

[Henning]

Altså, det var mange som meinte at noko kunne gjerast i landbruket, men eg vil sei at det var litt vanskar blant bøndene med å vere veldig konkrete og prinsipielle. Dessuten trur eg dei fleste ser på den økonomiske røyndomen i dag som låst, dvs at ein ikkje enno har sett at ein kan skatte drift klimautslepp, og belønne drift med klimagevinst, slik at det vil løne seg å drive meir klimavenleg.

[KEE, Skien]

Vi hadde vel vært godt på vei hvis vi begynte med å virkelig produsere godt og variert grovfôr, slik at dyra spiste seg mette og i energibalanse på noe annet enn müsli. Her er det en vei å gå! På dyrkingssiden, men også på konservering og utforingssiden.